Sáng 10/3, tỉnh Thái Nguyên tổ chức Lễ động thổ công trình "Xây dựng tuyến đê Hữu Cầu đoạn từ cầu Cao Ngạn đến đập Thác Huống" với tổng mức đầu tư dự kiến 8.512 tỷ đồng.

Nhắc đến Thái Nguyên là nhắc đến… ngập úng

Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Vương Quốc Tuấn chia sẻ, nhắc đến Thái Nguyên đương nhiên là nhắc đến đất “đệ nhất danh trà”. Thế nhưng, giờ nhiều người nhắc đến Thái Nguyên là nhắc đến ngập úng. Mưa 70mm (không quá lớn - PV) đã ngập úng cục bộ rõ ràng là yếu tố chủ quan chứ không phải yếu tố khách quan.

Tại một số tuyến đường chính thuộc các phường trung tâm tỉnh Thái Nguyên, sau các cơn mưa lớn, thường xảy ra ngập, úng, thời gian úng khoảng 2 - 3h, gồm các vị trí như: Đường Lương Ngọc Quyến (khu vực Cổng Đại học Sư phạm); Đường Lương Ngọc Quyến (ngã tư giao Phan Đình Phùng); Đường Minh Cầu (khu vực ngã tư giao đường Phù Liễn và ngã ba giao đường Phan Bội Châu); Đường Hoàng Văn Thụ; Ngã 5 Tỉnh ủy; Đường Quang Trung (khu vực Khu dân cư số 6 Thịnh Đán, ngã tư Hoàng Gia- Z115, Cao đẳng Y, Bệnh viện A; Đường Cách mạng tháng Tám (khu vực Hồ Gia Sàng, chợ Gia Sàng); Quốc lộ 3 (Cụm công nghiệp số 1 Tân Lập); 9. Quốc lộ 3 (từ km 75+200-km76); 10. Đường Cách mạng tháng Tám (khu vực Dốc nguy hiểm); Đường Cách mạng tháng Tám (khu vực Đảo tròn Gang Thép); Khu vực xóm Cổ Rùa, xóm Phúc Lộc xã Cao Ngạn, xóm Lòng Thuyền xã Hóa Thượng, một phần phường Chùa Hang (khu vực giáp xóm Lòng Thuyền)…

Ngoài ra có một số vị trí trong khu dân cư có hiện tượng ngập cục bộ do hệ thống cống cũ đã hư hỏng, xuống cấp. Một số vị trí thiếu cống kết nối ra hệ thống thoát nước chung. Cos cao độ của cống hiện có không đảm bảo thoát nước…

Giờ nhiều người nhắc đến Thái Nguyên là nhắc đến ngập úng.

Một trong những nguyên nhân được mặc định dùng để bao biện là biến đổi khí hậu và hệ lụy của vấn nạn tàn phá môi trường tự nhiên. Nhưng có một vấn nạn đã được soi ra, tìm thấy nhưng bấy lâu nay vẫn loay hoay tìm giải pháp. 

Ngay từ năm 2016, báo cáo của đoàn kiểm tra liên ngành tỉnh Thái Nguyên đa xác định: “Tốc độ đô thị hóa trong nội thị nhanh, trong khi hệ thống thoát nước chung trục chính chưa đáp ứng phù hợp. Hệ thống thoát nước mưa hiện tại cơ bản quá cũ, không đáp ứng được nhu cầu thoát nước khi có mưa lớn”. 

Ngay từ đầu thế kỷ 21, tỉnh Thái Nguyên và thành phố Thái Nguyên khi ấy đã sốt sắng thực hiện đại Dự án thoát nước và xử lý nước thải với nguồn vốn đầu tư lên gần 1.000 tỷ đồng. Trải qua 2 thập kỷ, hầu hết những tuyến phố chính đã được đào lên để xây dựng hệ thống thoát nước, những con đường lớn bị cắt mặt, đào sâu. Đau xót thay, chính những con đường đó, những tuyến phố trung tâm nhất của thành phố lại bị nước ngập biến thành sông.

Trong khi bài toán ngập úng vẫn loay hoay chưa tìm được lời giải, nhiều dự án liên quan đến hạ tầng giao thông, đặc biệt là hành lang đê thoát lũ liên tục bị chậm tiến độ thì số lượng các dự án được phê duyệt, triển khai vẫn không ngừng được tăng lên nhanh chóng. Đề án lớn có nội hàm thoát lũ là xây dựng cấp bách hệ thống chống lũ sông Cầu kết hợp hoàn thiện hạ tầng đô thị hai bên bờ sông Cầu có tổng mức đầu tư gần 10.000 tỷ đồng. Dự án được khởi công từ tháng 12/2016, thi công èo ọt, rồi đến năm 2021 quyết định dừng với lý do phê duyệt không đúng thẩm quyền…để lại một đoạn bê tông nham nhở, những cọc thép hoen gỉ chĩa lên trời xanh, dự án nằm im lìm, hoang vắng bên bến sông…

Một nguyên nhân khác không thể không nhắc đến là cuộc chơi của thị trường bất động sản đã diễn ra với tốc độ quá nhanh và nguy hiểm. Bao giờ cũng vậy, đằng sau cơn lốc bất động sản và cân đối ngân sách sẽ là một diện mạo đô thị xộc xệch, quỹ đất cạn kiệt, quy hoạch bị băm nát, hạ tầng ngổn ngang.

Trận mưa sáng 3/5 tại khu trung tâm Thái Nguyên.

Tại Thái Nguyên, ngành chức năng đã xác nhận, các dự án khu dân cư, khu đô thị triển khai thiếu đồng bộ không đáp ứng tiến độ, dự án bên cạnh thi công trước có cao độ nền cao hơn dẫn đến tình trạng khu dân cư liền kề hoặc dự án liền kề triển khai chậm bị ngập úng. Trong khi đó, diện tích hồ ao, đất cây xanh, đất canh tác, đất công cộng bị thu hẹp, lấp đầy; bên cạnh đó lòng các khe, suối, mương bị lấn chiếm, có trường hợp xây nhà 2 tầng trên mặt suối hoặc xây kè đá, trồng cây… làm thu hẹp, chuyển hướng dòng chảy.

Trong khi đó, tại nhiều nơi, hệ thống thoát nước bị lấn chiếm mặt cống như trên đường Minh Cầu, suối Đồng Danh, suối Làng Đanh, suối Xương Rồng, suối Mỏ Bạch...

Đặc biệt, người dân còn nganh nhiên lấn chiếm, xây dựng trên hệ thống cống ngầm, cống hộp và mương hở vị trí cạnh Công ty TNHH Lương Trang đường Bắc Kạn; cạnh Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trên đường Lương Ngọc Quyến hệ thống cống hộp ngầm bị thu hẹp dòng chảy; cống ngầm vuông tổ 11 phường Đồng Quang (cũ), tổ 11 phường Phan Đình Phùng (cũ)… bị xây lấn chiếm hoàn toàn; đoạn suối Xương Rồng phía gần Công ty Cổ phần Hóa chất Mỏ Việt Bắc và đoạn gần đường Phan Đình Phùng có tình trạng Hợp tác xã thủy tinh Dân Chủ xây dãy nhà 2 tầng trên mặt suối có chiều dài khoảng trên 100m…

Rất lạ là những sai phạm nói trên đã được chỉ rõ nhưng chẳng những không bị xử lý mà mức độ vi phạm lại tiếp tục gia tăng. 

Thế là, những rốn chứa nước khu trung tâm như khu hồ xương rồng, cánh đồng rau Túc Duyên, cánh đồng rau Đồng Bẩm, Quang Vinh... bị san lấp; những họng nước, suối nước bị bít bưng kín; yết hầu, mó nước bị chặn ngang. Thay vào những vị trí trọng yếu là nhà, là bê tông, là cổng chào hoành tráng của những khu dân cư, khu đô thị, những dự án dở dang với lơ thơ nhà ở và ngổn ngang đất cát, chung quanh cỏ mọc lút đầu người. Nước chẳng những không thoát mà lại tràn vào, dềnh lên.

Đau xót thay, những tuyến phố trung tâm nhất của trung tâm tỉnh cũng bị nước ngập biến thành sông.

"Trận lũ lịch sử vừa qua rõ ràng là thiên tai biến đổi khí hậu thì cần phải có giải pháp căn cơ, bài bản, lâu dài, thậm chí còn là chương trình lớn của quốc gia. Trong khi đó, nếu để ngập úng ở khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên thì chúng ta sẽ mất đi rất nhiều, mất đi sự yên tâm của nhà đầu tư, sự yên tâm của người dân và mất đi sự phát triển của hạ tầng đô thị", Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên nhận định.

Trước tình hình cấp bách nêu trên, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Vương Quốc Tuấn yêu cầu, trước ngày 30/11/2025, Sở Xây dựng báo cáo UBND tỉnh sơ bộ phương án khảo sát, đánh giá hệ thống thoát nước và đề xuất giải pháp xử lý ngập úng cục bộ tại các phường trung tâm tỉnh Thái Nguyên; đồng thời huy động tổng hợp nguồn lực tài chính và rà soát mô hình tổ chức đơn vị vận hành hệ thống thoát nước.

Một dự án cấp bách với giá trị khoảng 60 tỷ đồng lập tức được ban hành, hạn hoàn thành là trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ.

Để tăng cường hiệu quả tổng thể, ngày 31/3/2026, UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành Quyết định số 847 QĐ-UBND điều chỉnh Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục tình trạng ngập úng tại phường Phan Đình Phùng.

Theo Quyết định này, thời gian thực hiện Dự án được điều chỉnh từ mốc hoàn thành quý I/2026 sang quý II/2026, bổ sung các hạng mục cần thiết nhằm tăng khả năng tiêu thoát tổng thể cho khu vực trung tâm, nâng cao năng lực chống ngập bền vững. Đồng thời, tổng mức đầu tư cũng được điều chỉnh từ khoảng 60 tỷ đồng lên khoảng 107 tỷ đồng để phù hợp với quy mô và yêu cầu thực tế.

Việc tăng vốn đầu tư cho thấy quyết tâm của tỉnh trong việc giải quyết triệt để "bài toán" ngập úng đô thị - vấn đề ngày càng trở nên cấp bách trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thời tiết diễn biến khó lường, lượng mưa cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn. 

Quyết tâm của tỉnh là giải quyết triệt để "bài toán" ngập úng đô thị.

Triển khai nhiều dự án chống ngập quy mô lớn

Thực hiện quyết định của UBND tỉnh về xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục ngập úng, tại phường Phan Đình Phùng, nhiều hạng mục hạ tầng kỹ thuật được triển khai đồng bộ. Ông Nguyễn Thế Đạt, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Xây dựng công trình Thái Nguyên, cho biết: Đơn vị đã huy động tối đa nhân lực, thiết bị ngay sau khi được bàn giao mặt bằng. Dù gặp khó khăn do nền địa chất yếu và hệ thống công trình ngầm phức tạp, tiến độ cơ bản vẫn được bảo đảm.

Đến nay, nhiều hạng mục cải tạo hệ thống thoát nước tại khu vực trung tâm đã hoàn thành và phát huy hiệu quả bước đầu. Tại nút giao Minh Cầu - Hoàng Văn Thụ, điểm thường xuyên ngập trước đây, tình trạng úng ngập đã giảm rõ rệt. Trong các trận mưa đầu mùa, nước rút nhanh, giao thông không bị gián đoạn, tạo niềm tin cho người dân vào hiệu quả của các dự án đang triển khai.

Một trong những dự án trọng điểm là xây dựng cầu Gia Bẩy mới với tổng mức đầu tư trên 600 tỷ đồng. Bên cạnh ý nghĩa về giao thông, công trình góp phần cải thiện khả năng thoát lũ cho sông Cầu đoạn qua trung tâm. Hiện nay, nhà thầu đang tập trung thi công phần trụ cầu, phấn đấu hoàn thành hạng mục chính trước mùa mưa lớn.

Thượng tá Vũ Đình Dũng, Chỉ huy trưởng công trình (Binh đoàn 12), cho biết: Chúng tôi đang dồn lực cho các hạng mục trọng điểm, bảo đảm tiến độ và chất lượng, đồng thời góp phần nâng cao khả năng tiêu thoát nước khu vực. Khi hoàn thành, cầu Gia Bẩy mới sẽ góp phần cải thiện dòng chảy, giảm nguy cơ dồn ứ khi có lũ lớn, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho hệ thống tiêu thoát nước đô thị...

Sáng 10/3, tỉnh Thái Nguyên tổ chức Lễ động thổ công trình "Xây dựng tuyến đê Hữu Cầu đoạn từ cầu Cao Ngạn đến đập Thác Huống". Đây là công trình trọng điểm thuộc Hệ thống công trình chống ngập lụt khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp tỉnh (chủ đầu tư dự án), công trình "Xây dựng tuyến đê Hữu Cầu đoạn từ cầu Cao Ngạn đến đập Thác Huống" có chiều dài khoảng 15,9km, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 8.500 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ và ngân sách tỉnh. Dự án được triển khai theo Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp của UBND tỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách về phòng, chống lũ và thoát lũ cho khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên.

Tuyến đê được thiết kế theo hướng đa mục tiêu, vừa bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, thoát lũ, vừa kết hợp phát triển hệ thống giao thông. Khi hoàn thành, công trình sẽ góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến, mở rộng không gian phát triển đô thị, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Thái Nguyên gấp rút xử lý ngập úng khu vực trung tâm tỉnh.

Cần sự quyết liệt và đồng bộ

Bên cạnh giải pháp công trình, các chuyên gia cho rằng chống ngập đô thị tại Thái Nguyên chỉ bền vững khi có sự tham gia của cộng đồng. Hiện nay, tình trạng xả rác xuống sông, suối, cống rãnh vẫn xảy ra ở một số nơi. Sau mưa lớn, rác thải tập trung tại cửa cống, cản trở dòng chảy và làm tăng nguy cơ ngập.

Đối với hạng mục nạo vét bùn ở các tuyến suối, cống, hố ga trong khu dân cư cơ bản đã được xử lý. Tuy nhiên, tại một số đoạn suối sau khi được nạo vét xong vẫn có tình trạng người dân xả rác, phế thải vật liệu xây dựng xuống lòng suối. Nhiều công trình lấn chiếm hành lang suối, sông; xây dựng cản dòng chảy vẫn chưa được xử lý; thậm chí nhiều công trình không phép vẫn tiếp tục được xây dựng… 

Mùa mưa 2026 chưa bắt đầu, nhưng với những trận mưa đầu mùa, trên các tuyến phố khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên, nhịp sống vẫn diễn ra bình thường với dòng xe cộ tấp nập, hoạt động kinh doanh sôi động và những công trình chống ngập hối hả thi công.

Tuy nhiên, ký ức về các trận mưa lũ lớn khiến nhiều tuyến phố chìm trong nước vẫn còn in đậm trong tâm trí người dân, với hình ảnh nước ngập trắng đường, phương tiện chết máy, nhà dân bị cô lập, giao thông tê liệt kéo dài nhiều ngày; các đợt ngập lụt không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm gián đoạn sản xuất, kinh doanh, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và môi trường đầu tư.

Chống ngập úng cho khu vực trung tâm vẫn cần một giải pháp đồng bộ.

Trong điều kiện biến đổi khí hậu diễn biến khó lường, đầu tư các giải pháp phòng, chống ngập úng cho khu vực trung tâm Thái Nguyên không còn là nhiệm vụ ngắn hạn, mà trở thành yêu cầu lâu dài nhằm bảo đảm an toàn dân sinh và phát triển bền vững.

Và, như một hệ quả tất yếu, giải pháp phòng, chống ngập úng cho khu vực trung tâm cũng không thể tách rời giải pháp chống lũ lớn, ngập lụt trên hệ thống sông Cầu.

Chiều 23/4, tại Hà Nội, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia tổ chức hội nghị bàn giao kết quả nhiệm vụ “Điều tra, khảo sát, đánh giá nguyên nhân lũ lớn, ngập lụt trên hệ thống sông Cầu và đề xuất giải pháp ứng phó, thích ứng”. Đây được xem là một trong những nghiên cứu quy mô, toàn diện nhất về diễn biến lũ trên lưu vực sông Cầu, sông Thương trong nhiều năm trở lại đây, cung cấp cơ sở khoa học quan trọng phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành phòng chống thiên tai.

Đại diện các địa phương như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hà Nội đều đánh giá cao kết quả nghiên cứu, coi đây là cơ sở quan trọng phục vụ công tác điều hành phòng chống lũ. Tuy nhiên, các địa phương cũng nhấn mạnh yêu cầu phải có cách tiếp cận liên vùng, thống nhất toàn lưu vực. Nếu triển khai các giải pháp riêng lẻ, đặc biệt là nâng cấp đê hoặc xây dựng công trình ở thượng nguồn, có thể làm gia tăng áp lực thoát lũ cho khu vực hạ du, nhất là Hà Nội.