Khởi nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc thành lập doanh nghiệp sản xuất, mở nhà hàng hay phát triển sản phẩm để bán ra thị trường. Trong thời đại mạng xã hội, một số người lựa chọn hướng kinh doanh khác là xây dựng thương hiệu cá nhân, chia sẻ kinh nghiệm và bán các khóa học về khởi nghiệp, đầu tư hoặc phương pháp làm giàu. Với mô hình này, kiến thức được đóng gói thành sản phẩm, còn uy tín của người đứng lớp trở thành yếu tố quan trọng để thu hút khách hàng.
Những ngày cuối tháng 10, mạng xã hội xôn xao trước hình ảnh quảng cáo một khóa học làm giàu có giá niêm yết gần 1,5 tỷ đồng, nhưng được giới thiệu giảm xuống còn 300 triệu đồng nếu đăng ký ngay. Người đứng lớp được biết đến với tên viết tắt A.Đ., một cá nhân hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời tham gia tổ chức các chương trình đào tạo về phát triển doanh nghiệp và làm giàu.
Trường hợp này là một ví dụ về cách cá nhân có thể phát triển hoạt động kinh doanh dựa trên chính tên tuổi và kinh nghiệm của mình. Thay vì chỉ tạo nguồn thu từ các hoạt động kinh doanh thông thường, việc tổ chức các chương trình đào tạo mở thêm một hướng kinh doanh, trong đó người đứng lớp vừa cung cấp kiến thức, vừa là yếu tố tạo sức hút cho sản phẩm.
Xét về mặt kinh doanh, mô hình này có những lợi thế nhất định khi không cần đầu tư nhà xưởng, dây chuyền sản xuất hay duy trì lượng hàng tồn kho lớn. Một chương trình đào tạo có thể được tổ chức nhiều lần, trong khi các khóa học trực tuyến còn cho phép tiếp cận học viên ở nhiều địa phương.
Đáng chú ý, giá bán của những sản phẩm này có thể cao hơn nhiều so với các loại hình đào tạo thông thường. Chẳng hạn, với học phí 300 triệu đồng/người, một lớp học có 10 học viên sẽ mang lại doanh thu lý thuyết 3 tỷ đồng.
Khả năng thu học phí cao là một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của mô hình kinh doanh này. Tuy nhiên, việc duy trì lượng học viên và nguồn thu ổn định qua nhiều năm lại không đơn giản, ngay cả với những doanh nghiệp từng có tên tuổi trong lĩnh vực đào tạo làm giàu.
Trường hợp của Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Công nghệ Văn Lang (mã chứng khoán: VLA) là một ví dụ đáng chú ý về biến động doanh thu trong lĩnh vực đào tạo kinh doanh, đầu tư và tài chính.
VLA tiền thân là doanh nghiệp thành viên của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, được thành lập năm 2007. Từ năm 2020, công ty đẩy mạnh hoạt động đào tạo kỹ năng kinh doanh, đầu tư, bán hàng và quản lý tài chính. Một số chương trình được giới thiệu với mức học phí lên tới 180 triệu đồng.
Hoạt động đào tạo từng giúp doanh thu VLA tăng trưởng mạnh, đạt 32,48 tỷ đồng vào năm 2022, mức cao nhất trong giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, doanh thu sau đó giảm xuống còn 10,99 tỷ đồng năm 2023, phục hồi lên 14,76 tỷ đồng năm 2024 trước khi tiếp tục giảm còn 11,98 tỷ đồng trong năm 2025.
Sự phụ thuộc vào lượng học viên thể hiện rõ qua kết quả kinh doanh từng quý. Quý IV/2024, doanh thu VLA từng đạt gần 10 tỷ đồng, tăng hơn 9 lần so với cùng kỳ nhờ lượng học viên tăng mạnh. Nhưng chỉ một năm sau, doanh thu quý IV/2025 giảm hơn 91%, còn khoảng 831 triệu đồng khi số lượng học viên sụt giảm.
Bước sang năm 2026, VLA quyết định dừng hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực đào tạo. Theo giải trình của doanh nghiệp, thị trường đào tạo đã thu hẹp từ năm 2022, lượng học viên giảm đáng kể trong khi cạnh tranh ngày càng lớn, khiến doanh thu không đạt kỳ vọng.
Lũy kế 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần VLA chỉ đạt gần 1,6 tỷ đồng, giảm khoảng 86% so với cùng kỳ. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn ghi nhận lợi nhuận sau thuế gần 846 triệu đồng nhờ hoạt động tài chính và cắt giảm chi phí. VLA cũng đang chuyển nguồn lực sang các hoạt động đầu tư khác, trong đó có hợp tác kinh doanh bất động sản.
Sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng học trực tuyến đã tạo điều kiện để nhiều cá nhân tham gia lĩnh vực đào tạo kinh doanh. Một người có kinh nghiệm trong đầu tư chứng khoán, bất động sản, bán hàng hoặc thương mại điện tử có thể xây dựng nội dung trên mạng xã hội, thu hút người theo dõi, sau đó phát triển thành các chương trình đào tạo có thu phí.
Những lĩnh vực kiếm tiền mới cũng liên tục tạo ra nhu cầu học tập. Chẳng hạn, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và tiếp thị liên kết (affiliate marketing), trên thị trường đã xuất hiện các khóa đào tạo ngắn hạn có mức học phí từ 25 đến 40 triệu đồng cho chương trình kéo dài ba ngày. Bên cạnh đó còn có nhiều lớp học trực tuyến với mức phí thấp hơn, hướng đến nhóm người mới bắt đầu.
Tuy nhiên, để duy trì doanh thu ổn định, người kinh doanh khóa học vẫn phải giải quyết bài toán thu hút học viên và bảo đảm chất lượng đào tạo. Chi phí quảng cáo, tư vấn bán hàng, tổ chức sự kiện và duy trì đội ngũ giảng viên đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh, đặc biệt khi thị trường ngày càng xuất hiện nhiều đơn vị cung cấp dịch vụ tương tự.
Đối với những khóa học giá cao, uy tín của người đứng lớp càng đóng vai trò quan trọng. Khi khách hàng đăng ký chủ yếu dựa trên tên tuổi và kinh nghiệm được quảng bá của một cá nhân, khả năng phát triển hoạt động đào tạo cũng phụ thuộc lớn vào sức hút của người đó. Trong khi ấy, hiệu quả của khóa học thường khó kiểm chứng ngay tại thời điểm mua, bởi kết quả đầu tư, kinh doanh sau đào tạo còn phụ thuộc vào năng lực và điều kiện thực tế của từng học viên.
Trước sự xuất hiện của nhiều chương trình quảng bá cơ hội làm giàu nhanh trên mạng xã hội, cơ quan công an cũng đã cảnh báo về nguy cơ quảng cáo sai sự thật hoặc lợi dụng nhu cầu làm giàu để lừa đảo. Việc chào bán khóa học giá cao không mặc nhiên là hành vi vi phạm, nhưng người mua cần thận trọng với những cam kết về thu nhập thiếu căn cứ.
Thực tế, nhu cầu học hỏi kinh nghiệm kinh doanh và cải thiện thu nhập vẫn tạo ra cơ hội cho các cá nhân, doanh nghiệp tham gia thị trường đào tạo. Tuy nhiên, trường hợp VLA cho thấy doanh thu hàng chục tỷ đồng trong một năm chưa bảo đảm cho khả năng phát triển dài hạn. Đối với người kinh doanh khóa học làm giàu, thách thức không chỉ nằm ở việc bán được một chương trình có giá hàng trăm triệu đồng, mà còn là duy trì lượng học viên và bảo đảm chất lượng dịch vụ tương xứng với số tiền khách hàng bỏ ra.
Tiêu điểm
Bình luận bài viết