Ngôi đình được bao quanh bởi rặng ruối cổ.

Rặng ruối cổ trăm năm bao bọc ngôi đình độc đáo

Theo các tài liệu lịch sử lưu giữ tại Đình Ruối, năm 1426, giặc Minh tiến quân ra Bắc, đóng quân ở thành Cổ Lộng (cánh đồng Lai Cách, nay thuộc xã Phong Doanh).

Lúc bấy giờ, bà Lương Thị Minh Nguyệt cùng chồng là ông Đinh Công Tuấn (người làng Cổ Chuế, xã Chuế Cầu, tổng Tử Mặc xưa) mở quán rượu ở ven thành. Hàng ngày, hai vợ chồng bà thường xuyên theo dõi, thu thập tin tức của giặc Minh. Bà Lương Thị Minh Nguyệt làm quen với nhiều quan quân giặc Minh và được tướng giặc cho phép mang rượu, thịt vào bán trong thành. Do đó, các lối đi lại, cách bố trí quân lương, vũ khí, các trại trú quân bà đều tường tận, nắm bắt và ghi chép thành sơ đồ.

Khi biết tin Lê Lợi khởi nghĩa, tiến đánh thành Cổ Lộng, bà đã báo cho nghĩa quân mọi tình hình giặc Minh và dâng kế hạ thành. Nghĩa quân đánh hạ thành Cổ Lộng và công đầu thuộc về vợ chồng nữ tướng anh hùng Lương Thị Minh Nguyệt.

Sau chiến thắng, bà khước từ bổng lộc cung đình, chỉ xin vua Lê Thái Tổ ban 200 mẫu ruộng cho dân nghèo và miễn sưu thuế cho vùng đất Ngọc Chuế. Ghi nhớ công đức, nhà vua sắc phong ông bà là "Nhị vị Phúc thần", cho lập đền thờ Kiến quốc Phu nhân (nay là Đình Ruối) để hậu thế đời đời phụng thờ.

Ban thờ Kiến Quốc phu nhân Lương Thị Minh Nguyệt và chồng bà là ông Đinh Công Tuấn.

Tên gọi “Đình Ruối” xuất phát từ đặc điểm cảnh quan độc đáo, phía trước đình có dậu bằng những cây duối cổ thụ ken dày như bức tường thành, che chắn cho chốn linh thiêng.

Về kiến trúc, Đình Ruối mang đậm phong cách nghệ thuật truyền thống, đặc biệt là dấu ấn thời Hậu Lê (thế kỷ XVII - XVIII) và thời Nguyễn. Qua nhiều lần trùng tu, đình vẫn giữ bố cục truyền thống và các mảng chạm khắc tinh tế.

Đình Ruối đã trải qua nhiều lần trùng tu.

Linh vật tại Đình Ruối.

Tiền đường gồm 5 gian với 4 bộ vì kiểu chồng rường giá chiêng, kết cấu chịu lực vững chắc. Hệ thống vì kèo, các xà được các nghệ nhân xưa chạm khắc công phu. Đề tài trang trí phong phú với tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng), tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai) được chạm lộng, chạm bong tinh xảo.

Bên trong ngôi đình.

Điểm nhấn nghệ thuật nằm ở xà dọc gian giữa với hình tượng “lưỡng long chầu nguyệt”. Hình rồng được thể hiện với những lớp đao mác nhiều tầng, vút lên uy dũng mang phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê (thế kỷ XVII-XVIII).

Hậu cung gồm 4 gian, ngăn cách bằng hệ thống cửa bức bàn uy nghiêm. Vì kèo phía trên làm kiểu chồng rường. Tất cả các con rường đều chạm khắc công phu với họa tiết hình rồng, tạo sự uy nghiêm, linh thiêng cho nơi đặt ngai và bài vị của 2 vị phúc thần.

Để tưởng nhớ công lao của hai vợ chồng, hàng năm cứ vào các ngày 24 và 25/11 âm lịch, nhân dân địa phương lại nô nức mở hội.

“Địa chỉ đỏ” giáo dục lịch sử và tinh thần yêu nước

Nhiều năm qua, Đình Ruối đã trở thành không gian giáo dục thực tiễn tiêu biểu tại địa phương. Nội dung về Đình Ruối được lồng ghép trong chương trình giáo dục, cùng với đó là các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm được tổ chức thường xuyên cho học sinh địa phương.

Trước đây, di tích chủ yếu thu hút người dân địa phương và con em xa quê trong các dịp lễ hội, chưa trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch tỉnh. Tuy nhiên, theo Ban quản lý di tích Đình Ruối, năm vừa qua nhờ đẩy mạnh truyền thông, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội, hình ảnh của di tích đã được lan tỏa rộng rãi. Lượng khách tham quan tăng rõ rệt, không chỉ tập trung vào mùa lễ hội mà duy trì đều đặn quanh năm. Hiện nay, di tích hầu như mở cửa hàng ngày để đón khách đến tham
quan.

Để phát huy hiệu quả tiềm năng du lịch của Đình Ruối, cần xây dựng một lộ trình quảng bá và phát triển bài bản, rõ ràng. Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống tài liệu truyền thông về di tích, địa phương cần định hướng xây dựng các tuyến du lịch cụ thể, phối hợp với đơn vị lữ hành để từng bước đưa Đình Ruối vào chuỗi điểm đến trong khu vực. Song song với công tác quảng bá, việc nâng cấp cảnh quan và hoàn thiện dịch vụ phục vụ du khách cũng cần chú trọng, trong đó có kế hoạch xây dựng khu lưu trú trong khuôn viên đình nhằm đáp ứng nhu cầu nghỉ lại của khách thập phương, đặc biệt trong thời gian lễ hội kéo dài nhiều ngày. Đây không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển du lịch địa phương, mà còn góp phần quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

Cần có lộ trình bài bản để đưa Đình Ruối trở thành điểm du lịch tâm linh thu hút đông khách tham quan.

Tọa lạc tại xã Tân Minh (Ninh Bình), Đình Ruối là di tích lịch sử - văn hóa quốc gia lưu dấu chiến công của vợ chồng Kiến quốc Trinh liệt phu nhân Lương Thị Minh Nguyệt, người đã có công giúp nghĩa quân Lam Sơn hạ thành Cổ Lộng, góp phần đánh đuổi giặc Minh.