Tại cuộc họp ngày 27/5 về tình hình triển khai nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phải ưu tiên tập trung nguồn lực, coi đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược nhằm tháo gỡ các rào cản thể chế, xử lý tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, bất cập kéo dài trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Theo đánh giá của Chính phủ, đây không đơn thuần là một đợt kiểm tra hành chính thông thường, mà là quá trình rà soát quy mô lớn nhằm tạo nền tảng cho việc đổi mới tư duy xây dựng và thực thi pháp luật trong giai đoạn phát triển mới.

Khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu đặt ra ngày càng cao

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, tính đến ngày 26/5, phần lớn các bộ, ngành và địa phương đã triển khai các tổ công tác chuyên trách, tổ chức tập huấn nghiệp vụ và tiến hành lập danh mục văn bản thuộc diện rà soát. Nhiều đơn vị bước đầu đã hoàn thiện dự thảo kết quả rà soát và đưa dữ liệu lên hệ thống báo cáo điện tử phục vụ tổng hợp chung.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng thẳng thắn phê bình một số cơ quan, địa phương còn triển khai chậm, chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa và tầm quan trọng của nhiệm vụ này theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị và Chính phủ.

Khác với các đợt rà soát pháp luật trước đây vốn chủ yếu mang tính kỹ thuật, lần tổng rà soát này được yêu cầu phải đi sâu vào thực tiễn thi hành pháp luật, nhận diện rõ những quy định đang gây cản trở phát triển kinh tế - xã hội, làm phát sinh chi phí tuân thủ hoặc tạo ra khoảng trống, xung đột pháp lý.

Đây cũng là lần đầu tiên Chính phủ đặt yêu cầu rất cụ thể đối với việc rà soát theo hướng “đúng, trúng, thực chất”, nghĩa là không chỉ dừng lại ở việc thống kê văn bản mà phải xác định rõ điều khoản nào còn bất cập, nội dung nào đang chồng chéo, cơ quan nào chịu trách nhiệm xử lý và thời hạn hoàn thành ra sao.

Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình rà soát

Một điểm đáng chú ý trong đợt tổng rà soát lần này là yêu cầu mở rộng cơ chế phản biện xã hội và đa dạng hóa phương thức lấy ý kiến.

Phó Thủ tướng yêu cầu các cơ quan không chỉ rà soát nội bộ mà phải chú trọng lấy ý kiến trực tiếp từ người dân, doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề, đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật và các đối tượng chịu tác động trực tiếp của văn bản.

Theo giới chuyên gia, đây là bước thay đổi quan trọng trong tư duy xây dựng pháp luật. Trên thực tế, nhiều quy định dù được xây dựng đúng quy trình nhưng khi triển khai lại phát sinh hàng loạt bất cập do khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Không ít doanh nghiệp phải mất nhiều thời gian và chi phí để thực hiện các thủ tục chồng chéo hoặc tuân thủ những quy định thiếu thống nhất giữa các luật và nghị định.

Chính vì vậy, việc đưa người dân và doanh nghiệp trở thành “thước đo” đánh giá chất lượng pháp luật được kỳ vọng sẽ giúp quá trình sửa đổi, hoàn thiện thể chế bám sát thực tiễn hơn.

Đáng chú ý, Chính phủ cũng yêu cầu kết quả rà soát phải công khai, minh bạch, tránh tình trạng “báo cáo đẹp” nhưng không phản ánh đúng những điểm nghẽn đang tồn tại trong đời sống kinh tế - xã hội.

Tăng cường ứng dụng AI trong rà soát pháp luật

Trong bối cảnh khối lượng văn bản cần rà soát rất lớn, một trong những nội dung được quan tâm tại cuộc họp là khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình tổng rà soát.

Theo đó, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao tiếp tục hướng dẫn và xử lý các khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai các giải pháp AI hỗ trợ rà soát văn bản quy phạm pháp luật.

Việc ứng dụng công nghệ số và AI được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện nhanh hơn các quy định trùng lặp, mâu thuẫn hoặc lỗi kỹ thuật trong hệ thống văn bản pháp luật vốn ngày càng đồ sộ và phức tạp.

Giới chuyên gia cho rằng nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành bước tiến lớn trong hiện đại hóa hoạt động xây dựng pháp luật tại Việt Nam, đồng thời góp phần giảm đáng kể áp lực cho các cơ quan chuyên môn trong bối cảnh yêu cầu rà soát đang ngày càng sâu và rộng hơn.

Tuy nhiên, Chính phủ cũng nhấn mạnh vai trò của đội ngũ chuyên gia và thẩm định độc lập. Bộ Tư pháp được yêu cầu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá công khai, minh bạch và ưu tiên huy động các chuyên gia thực tiễn, các tổ chức pháp chế doanh nghiệp, đội ngũ của VCCI cũng như chuyên gia từ các bộ, ngành tham gia quá trình thẩm định kết quả rà soát.

Hoàn thiện thể chế để khơi thông nguồn lực phát triển

Trong nhiều năm qua, vấn đề thể chế luôn được xem là một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất của nền kinh tế. Không ít dự án đầu tư chậm triển khai, nhiều lĩnh vực đổi mới sáng tạo gặp khó khăn hay hàng loạt thủ tục hành chính phát sinh bất cập đều có nguyên nhân từ sự chồng chéo và thiếu đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Chính phủ xác định việc tổng rà soát lần này phải gắn trực tiếp với yêu cầu phát triển đất nước, nhất là các lĩnh vực có tác động lớn như phân cấp, phân quyền, phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Công điện số 32/CĐ-TTg yêu cầu triển khai tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên phạm vi toàn quốc, nhấn mạnh mục tiêu cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.

Có thể thấy, đợt tổng rà soát lần này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật lập pháp mà còn là bước đi quan trọng nhằm tái cấu trúc môi trường pháp lý, tạo nền tảng cho một mô hình quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, cải cách thể chế tiếp tục được xem là “chìa khóa” để khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.