Lễ hội được tổ chức tại làng Viêm Xá (tên nôm là làng Diềm) – một trong những cái nôi của dân ca Quan họ và cũng là nơi duy nhất trong số 49 làng Quan họ gốc có đền thờ Vua Bà, người được tôn vinh là Thủy tổ của loại hình nghệ thuật này.
Năm nay, lễ hội được tổ chức từ ngày 23 - 25/3 với nhiều hoạt động phong phú cả phần lễ và phần hội như: Lễ mở cửa đền, dâng hương, rước kiệu, tái hiện sự tích Vua bà và màn chạy cờ, cướp cầu; múa lân sư tử; trình diễn trống hội…

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức truyền thống như dâng hương, tế lễ, rước nước từ giếng Ngọc về đền, thể hiện lòng thành kính đối với Vua Bà. Các nghi lễ tái hiện sự tích Vua Bà “ban hội” góp phần làm sống lại không gian văn hóa dân gian đặc sắc. Đặc biệt là lễ rước với sự tham gia của hàng trăm người trong trang phục truyền thống đi từ Đền sang đình, sau đó vòng quanh làng đến lấy nước tại Đền Cùng - Giếng Ngọc mang về thờ tại Đền Vua bà.

Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động như hát Quan họ giao duyên, múa lân, trình diễn trống hội, cùng các trò chơi dân gian truyền thống. Những làn điệu Quan họ ngọt ngào vang lên trong không gian lễ hội đã tạo nên nét riêng có của vùng Kinh Bắc.

Theo truyền thuyết dân gian, Vua Bà là con gái của các Vua Hùng. Trong hành trình chu du, bà đã dừng chân tại vùng đất Viêm Trang xưa (nay là Viêm Xá), khai khẩn đất hoang, lập làng, dạy dân sản xuất và đặc biệt là sáng tạo, truyền dạy những làn điệu Quan họ mượt mà, trữ tình.

Sau khi bà qua đời, nhân dân địa phương đã lập đền thờ và tôn bà là Thành hoàng làng. Từ đó, hằng năm vào ngày mùng 6 tháng Hai âm lịch, người dân tổ chức lễ hội để tưởng nhớ công lao của người được xem là “khai sinh” dân ca Quan họ.

Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa “uống nước nhớ nguồn” mà còn gắn với tín ngưỡng cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Đồng thời, đây cũng là dịp để cộng đồng gìn giữ và lan tỏa giá trị của dân ca Quan họ – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh năm 2009.

Lễ hội Đền Vua Bà không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của người dân địa phương mà còn là một trong những lễ hội tiêu biểu của tỉnh Bắc Ninh. Việc duy trì tổ chức lễ hội hằng năm góp phần nâng cao ý thức cộng đồng trong việc bảo tồn di sản, đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đất Quan họ tới du khách trong và ngoài nước.