Từ cách gọi dân gian mang ý châm biếm, Thầy Dùi kể câu chuyện về sức nặng của lời nói, những chia rẽ trong đời sống và cách con người lựa chọn ứng xử với nhau.

Từ câu nói dân gian đến ca khúc đương đại

Trong dân gian, “thầy dùi” thường dùng để chỉ người hay gièm pha, xúi giục, làm nảy sinh bất hòa giữa những người xung quanh.

Từ cách gọi này, Hoàng Thùy Linh và nhạc sĩ Khắc Hưng phát triển ca khúc theo hướng trào phúng. Một số thành ngữ quen thuộc như “đâm bị thóc, chọc bị gạo”, “gắp lửa bỏ tay người”, “ăn cắp la làng” được đưa vào phần lời và mạch kể.

Câu hát “đừng ai như ông thầy dùi” trở thành lời nhắc xuyên suốt về cách con người cân nhắc lời nói, giữ gìn các mối quan hệ và tránh để sự đố kỵ, thành kiến chi phối cách ứng xử.

Đây là lần tiếp theo Hoàng Thùy Linh làm việc với Khắc Hưng sau Gieo quẻ và Hạ phỏm trong album LINK phát hành năm 2022.

Phần phối khí của Thầy Dùi sử dụng tiết tấu gợi nhắc trống trong hát chầu văn, các bài vè, kết hợp âm thanh của trống hiện đại. Tiếng chim, tiếng kèn, chuông, tiếng gõ sạp và nhiều âm thanh từ đời sống được đưa vào bản phối.

Cách sử dụng thành ngữ, vè và nhạc cụ dân gian tiếp tục hướng đi quen thuộc trong âm nhạc Hoàng Thùy Linh những năm gần đây: lấy chất liệu truyền thống làm điểm xuất phát rồi xử lý bằng ngôn ngữ pop, điện tử và hình ảnh hiện đại.

Hoàng Thùy Linh hóa thân thành gà, bình gốm, tranh vẽ

MV do Hoàng Thùy Linh phát triển nội dung cùng đạo diễn Nhu Đặng, xây dựng một thế giới giả tưởng.

Ở phần đầu, bầu trời tối, các tượng đá cầm vũ khí và những con người tranh giành lợi ích tạo nên không khí hỗn loạn. Những thành ngữ như “ném đá giấu tay”, “qua cầu rút ván”, “gắp lửa bỏ tay người”, “đâm bị thóc, chọc bị gạo” được chuyển thành các tình huống cụ thể trên màn ảnh.

Các xung đột được xử lý theo hướng trào phúng thay vì đẩy câu chuyện vào không khí nặng nề.

Một điểm đáng chú ý là Hoàng Thùy Linh không xuất hiện xuyên suốt với tư cách một nhân vật cụ thể. Cô liên tục biến đổi thành nhiều hình hài: chiếc bình gốm, con gà trên mái nhà, nhân vật trong tranh, lớp khoáng thạch trong lòng đất hay hình tượng gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu.

Cách xử lý này giúp MV chuyển điểm nhìn liên tục, từ con người sang đồ vật, thiên nhiên và các hình tượng văn hóa.

Đưa tín ngưỡng thờ Mẫu và hội họa vào MV

Một trong những hình ảnh nổi bật của Thầy Dùi được lấy cảm hứng từ Ông Lốt Tam Đầu Cửu Vỹ trong tín ngưỡng thờ Mẫu.

Hình tượng này có thân rắn, ba đầu, chín đuôi, gắn với vai trò hộ vệ sông nước. Khi đưa vào MV, ê-kíp sử dụng hình ảnh như biểu tượng cho sự bảo vệ, hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.

Bên cạnh tín ngưỡng thờ Mẫu, sản phẩm còn đưa vào nhiều tham chiếu về trang phục dân tộc, tranh sơn mài và hội họa Việt Nam.

Hình ảnh các cô gái trong tranh của Mai Trung Thứ được tái hiện bằng chuyển động. Tác phẩm Non Bộ Con Người của họa sĩ Võ Huỳnh Phú cũng xuất hiện trong mạch hình ảnh, sau đó được chuyển hóa thành họa tiết trên tà áo.

Những lớp chất liệu văn hóa được đặt cạnh kỹ xảo và bối cảnh giả tưởng, tạo nên không gian vừa quen vừa lạ. Đây cũng là cách Hoàng Thùy Linh từng sử dụng trong nhiều sản phẩm trước: không bê nguyên chất liệu truyền thống lên màn ảnh mà biến đổi để phù hợp với câu chuyện mới.

Từ hỗn loạn đến hình ảnh Vịnh Hạ Long thanh bình

Mạch hình ảnh của Thầy Dùi chuyển dần từ xung đột sang hòa giải. Bầu trời tối nhường chỗ cho ánh sáng, những tượng đá đang cầm vũ khí chuyển sang ôm cành sen, trong khi hình ảnh hoa sen xuất hiện trong đôi mắt nhân vật.

Ê-kíp cho biết chi tiết này gợi đến quan niệm “nhân chi sơ, tính bổn thiện”, đặt niềm tin vào khả năng con người nhận ra những điều đang chi phối mình và thay đổi cách ứng xử.

Hình ảnh chú lừa xuất hiện cả ở đầu và cuối MV cũng được sử dụng như biểu tượng của sự bền bỉ.

Phần cuối sản phẩm lấy cảm hứng từ truyền thuyết đàn rồng hạ xuống vùng biển Đông Bắc, gắn với sự hình thành Vịnh Hạ Long trong trí tưởng tượng dân gian.

Con thuyền căng buồm đỏ giữa mặt vịnh, lá cờ Việt Nam trong ánh sáng ban ngày khép lại câu chuyện. Sau chuỗi hình ảnh tranh giành, nghi kỵ và chia rẽ, MV trở về với khung cảnh thanh bình.

Thông qua Thầy Dùi, Hoàng Thùy Linh tiếp tục khai thác chủ đề đã theo cô nhiều năm: kể câu chuyện của đời sống hiện đại bằng vốn văn hóa dân gian Việt Nam.

Từ một cách gọi mang tính châm biếm, ca khúc mở rộng thành câu chuyện về lời nói, sự đố kỵ, những rạn nứt trong quan hệ và lựa chọn của mỗi người trước những xung đột.

Sản phẩm cũng cho thấy nữ ca sĩ vẫn theo đuổi hướng kết hợp âm nhạc, thời trang, hội họa, tín ngưỡng và kỹ xảo trong cùng một không gian kể chuyện, thay vì tách các yếu tố văn hóa thành những chi tiết minh họa đơn lẻ.