Đam mê sưu tầm bắt nguồn từ khoa học

Không tiếp cận đá quý dưới góc độ thương mại, ông Lưu Duy Hải đến với lĩnh vực này bằng niềm tò mò khoa học và tinh thần nghiên cứu nghiêm túc. Hơn 20 năm qua, từ những ngày còn trẻ, ông miệt mài tìm đọc tài liệu địa chất, học hỏi kinh nghiệm từ những người làm nghề, trao đổi với các nhà nghiên cứu và chuyên gia khoáng vật học trong và ngoài nước.

Từ quá trình tích lũy kiến thức và trải nghiệm thực tế, ông Hải xây dựng bộ sưu tập theo một tiêu chí xuyên suốt: mỗi mẫu đá phải “kể được câu chuyện khoa học” của riêng mình. Chính vì vậy, bộ sưu tập không chỉ quy tụ những viên đá đẹp mắt, mà còn phản ánh sinh động các quá trình địa chất phức tạp đã kiến tạo nên vỏ Trái Đất.

Khoa học đằng sau vẻ đẹp của đá quý

Dưới góc nhìn địa chất học, các mẫu đá quý trong bộ sưu tập của ông Hải chủ yếu được hình thành qua ba quá trình cơ bản:

Quá trình magma: Khi vật chất nóng chảy sâu trong lòng đất nguội dần, các nguyên tố hóa học kết tinh và sắp xếp có trật tự, hình thành nên các tinh thể khoáng vật. Những mẫu đá có tinh thể lớn, sắc nét cho thấy chúng trải qua quá trình nguội chậm – điều kiện lý tưởng để tạo nên đá quý chất lượng cao.

Quá trình biến chất: Dưới tác động của áp suất và nhiệt độ cực lớn, các loại đá ban đầu bị biến đổi cấu trúc, sinh ra khoáng vật mới có độ cứng và độ bền cao hơn. Các lớp vân và cấu trúc tinh thể trong nhiều mẫu đá chính là “dấu vết địa chất” của quá trình biến chất kéo dài hàng triệu năm.

Quá trình thủy nhiệt: Dung dịch giàu khoáng chất di chuyển qua các khe nứt trong đá, lắng đọng và kết tinh thành những tinh thể như thạch anh, canxit, fluorit – nhóm khoáng vật vừa có giá trị khoa học, vừa có giá trị thẩm mỹ cao.

Màu sắc đá quý – câu chuyện ở cấp độ nguyên tử

Điểm gây ấn tượng mạnh với người xem là sự phong phú về màu sắc trong bộ sưu tập. Theo khoa học khoáng vật, màu sắc đá quý được quyết định bởi nhiều yếu tố như: sự hiện diện của các nguyên tố vi lượng (sắt, mangan, crom…), điều kiện nhiệt độ – áp suất khi hình thành, cũng như ảnh hưởng của bức xạ tự nhiên trong thời gian dài.

Chỉ một lượng rất nhỏ tạp chất ở cấp độ nguyên tử cũng đủ làm thay đổi hoàn toàn màu sắc tinh thể. Điều đó lý giải vì sao mỗi viên đá đều mang vẻ đẹp độc bản, không viên nào hoàn toàn trùng lặp viên nào.

Độ cứng – “chứng minh thư” của đá quý

Trong bộ sưu tập, mỗi mẫu đá đều được ghi chú rõ ràng về độ cứng theo thang Mohs – thang đo tiêu chuẩn trong khoa học địa chất. Thông tin này giúp người xem hiểu rằng độ cứng phản ánh mức độ bền vững của liên kết hóa học trong khoáng vật; đá càng cứng, điều kiện hình thành càng khắc nghiệt; không phải đá quý nào cũng có độ cứng cao, nhưng mỗi loại đều mang giá trị khoa học riêng biệt.

Việc công khai các thông số khoa học đã biến không gian trưng bày của ông Hải từ nơi thưởng lãm đơn thuần trở thành một lớp học trực quan về khoa học Trái Đất.

Đá quý – “bản đồ địa chất” thu nhỏ của Trái Đất

Theo ông Lưu Duy Hải, giá trị lớn nhất của đá quý không nằm ở vật chất, mà ở khả năng giúp con người “đọc” được lịch sử Trái Đất. Thông qua cấu trúc tinh thể, màu sắc và thành phần hóa học, các nhà khoa học có thể suy luận môi trường địa chất nơi đá hình thành, điều kiện nhiệt độ – áp suất trong quá khứ, cũng như lịch sử vận động kiến tạo của từng khu vực.

Vì vậy, toàn bộ bộ sưu tập có thể xem như một bản đồ địa chất thu nhỏ, phản ánh quá trình hình thành và biến đổi lâu dài của vỏ Trái Đất.

Gìn giữ đá quý – gìn giữ tri thức và môi trường

Không chỉ dừng lại ở sưu tầm, ông Lưu Duy Hải còn mong muốn thông qua bộ sưu tập của mình góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của tài nguyên khoáng sản. Đá quý là tài nguyên không thể tái tạo; việc khai thác ồ ạt, thiếu kiểm soát có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên và hệ sinh thái.

Với ông, mỗi viên đá được gìn giữ hôm nay không chỉ là một hiện vật quý, mà còn là một câu chuyện khoa học được trao truyền cho thế hệ mai sau.