Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 là hoạt động khoa học thường niên của Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, diễn ra trong bối cảnh toàn cầu chứng kiến những chuyển dịch mạnh mẽ về công nghệ, kinh tế và cấu trúc quyền lực. Sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi nền kinh tế. Đối với Việt Nam, việc xác lập một mô hình phát triển phù hợp không chỉ mang ý nghĩa chiến lược, mà còn là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa khát vọng phát triển hùng cường trong dài hạn.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là lựa chọn giữa tăng trưởng theo “chiều rộng” hay “chiều sâu”, mà là yêu cầu chuyển dịch căn bản toàn bộ hệ sinh thái phát triển. Theo đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược quốc gia, đóng vai trò động lực chủ đạo thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thực tiễn trong một thập kỷ qua cho thấy, những nền kinh tế nhanh chóng nắm bắt và làm chủ làn sóng công nghệ đã có bước bứt phá mạnh mẽ. Ngược lại, các quốc gia chậm thích ứng đang phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu ngày càng rõ rệt. Điều này khẳng định rằng việc lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng phát triển không chỉ là giải pháp tình thế mà là định hướng chiến lược xuyên suốt, đã được thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước.

Đáng chú ý, trong mô hình phát triển mới, yếu tố con người được đặt ở vị trí trung tâm. Dù công nghệ là công cụ quan trọng, nhưng con người và văn hóa mới là nguồn lực nội sinh quyết định. Con người vừa là động lực, vừa là mục tiêu cao nhất của sự phát triển. Sự kết hợp giữa sức mạnh công nghệ hiện đại với giá trị văn hóa Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo ra một mô hình phát triển bền vững, mang bản sắc riêng và có sức cạnh tranh trên trường quốc tế.

TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026.

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng, việc nhận diện rõ mô hình phát triển quốc gia là yêu cầu tiên quyết. Theo ông, cần phân biệt giữa mô hình phát triển quốc gia, mô hình phát triển kinh tế và mô hình tăng trưởng, đồng thời xác định rõ cấu trúc nội tại của hệ thống này.

Theo đề xuất, mô hình phát triển cần được xây dựng từ “lõi” là triết lý phát triển, trả lời ba câu hỏi căn bản: Làm cái gì, vì ai và hướng đến điều gì. Trên nền tảng đó, mô hình mở rộng sang các động lực và cuối cùng là các trụ cột cụ thể. Các “lát cắt” của mô hình có thể bao gồm: kinh tế, xã hội, quốc phòng – an ninh, môi trường, đối ngoại, văn hóa và quản trị quốc gia.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Đức Hiển cũng lưu ý rằng việc xác định các thành tố mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn nằm ở việc kết nối chúng thành một hệ thống logic, mạch lạc và khả thi trong thực tiễn. Ông cũng chỉ ra một số vấn đề cần tiếp tục làm rõ nhằm tránh sự mơ hồ trong cách tiếp cận, như việc xác định vai trò của mô hình “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” trong tổng thể mô hình phát triển.

Trong lĩnh vực quốc phòng – an ninh, dù khoa học công nghệ đóng vai trò quan trọng, nhưng không thể thay thế bản chất của nền quốc phòng toàn dân. Tương tự, trong đối ngoại, công nghệ là công cụ hỗ trợ chứ không phải là toàn bộ con đường. Điều này cho thấy yêu cầu tích hợp công nghệ cần được thực hiện linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, tránh cách tiếp cận cơ học hoặc hình thức.

Tại Diễn đàn, các chuyên gia đã làm rõ hơn nội hàm của mô hình phát triển mới trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu mới. Theo GS.TS Trần Thị Vân Hoa, mô hình này thực chất là quá trình “chuyển đổi kép”, bao gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh – hai trụ cột quan trọng để hướng tới tăng trưởng bền vững và nâng cao chất lượng phát triển.

Đại hội XIV của Đảng đã xác định ba đột phá chiến lược gồm hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hạ tầng hiện đại. Trong đó, thể chế được coi là “đột phá của đột phá”, giữ vai trò quyết định trong việc khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn và năng lượng sạch được đặt ra cấp thiết. Đây là yếu tố then chốt nhằm nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

GS.TS Trần Thị Vân Hoa đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm: đẩy mạnh đầu tư cho khoa học công nghệ và nghiên cứu – phát triển; hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường; thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; phân bổ nguồn lực hiệu quả; bảo đảm phát triển bền vững; và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế.

Các chuyên gia đã nhấn mạnh mô hình phát triển mới của Việt Nam cần dựa trên các trụ cột gồm thể chế hiện đại, khoa học, công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng dữ liệu số đồng bộ, dùng chung, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”. Đồng thời, cần sớm hình thành thị trường dữ liệu và có chiến lược lựa chọn, đầu tư có trọng tâm vào các công nghệ chiến lược gắn với ngành, lĩnh vực ưu tiên, nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số và bảo đảm tự chủ công nghệ.

Diễn đàn kinh tế Việt Nam 2026 quy tụ nhiều chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, các doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn CMC, động lực tăng trưởng mới chính là kinh tế số, cụ thể hơn là kinh tế dữ liệu và kinh tế AI. “Hiện nay, dữ liệu không còn đơn thuần là một yếu tố công nghệ, mà đã trở thành một loại hạ tầng sản xuất mới. Dữ liệu chính là một lực lượng lao động số, là nền tảng cho đổi mới sáng tạo và là động lực cốt lõi để nâng cao năng suất lao động”, lãnh đạo CMC cho biết.

“Trong khi đó, AI không còn chỉ được nhìn nhận như một công nghệ, mà đã trở thành một hạ tầng sản xuất chiến lược của quốc gia. AI sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế dữ liệu, hỗ trợ công nghiệp và lan tỏa tác động đến toàn bộ nền kinh tế”.

Đáng chú ý, CMC cho rằng mô hình tăng trưởng truyền thống đã chạm tới giới hạn và nếu chỉ dựa vào vốn hay các chỉ số truyền thống, sẽ rất khó đảm bảo tăng trưởng hai con số, tăng trưởng bền vững ở mức cao.

“Nếu phát triển tốt kinh tế dữ liệu và kinh tế AI, đóng góp của khu vực này có thể đạt khoảng 30% GDP. Quy mô giá trị kinh tế có thể lên tới hàng chục tỷ USD, thậm chí khoảng 80 tỷ USD vào năm 2030”, ông Nguyễn Trung Chính cho biết.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn thống nhất cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới trong xác lập mô hình phát triển quốc gia một các xuyên suốt và đồng bộ, trong đó phải coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột cốt lõi; đồng thời cần bảo đảm sự kết nối chặt chẽ giữa đổi mới thể chế, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, thúc đẩy liên kết vùng và phát huy vai trò của các chủ thể kinh tế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đầu tư xứng tầm cho văn hóa, di sản và bảo đảm môi trường sinh thái. Diễn đàn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và chuyển hóa tri thức khoa học thành các đề xuất chính sách có tính khả thi, phục vụ trực tiếp cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành phát triển đất nước trong giai đoạn mới.